Oes rhaid i fy ngwefan fod yn hygyrch, ac all AI adeiladu un sy’n hygyrch?

I fusnes: mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn berthnasol i unrhyw un sy’n darparu gwasanaeth i’r cyhoedd, am dâl neu beidio, ac mae’n cynnwys dyletswydd i wneud addasiadau rhesymol i bobl anabl. Dydy hi ddim yn enwi gwefan nac unrhyw safon dechnegol, ond mae gwefan yn rhan o’r ffordd y mae’r rhan fwyaf o fusnesau’n gwasanaethu’r cyhoedd erbyn hyn.

I gorff cyhoeddus: mae Rheoliadau Hygyrchedd Cyrff y Sector Cyhoeddus 2018 yn ychwanegu dwy ddyletswydd benodol. Mae GOV.UK yn eu crynhoi fel bodloni Canllawiau Hygyrchedd Cynnwys y We, WCAG 2.2, ar lefel AA, a chyhoeddi datganiad hygyrchedd sy’n esbonio pa mor hygyrch yw’r wefan.

I’r ddau: does dim ots gan y naill gyfraith na’r llall pwy neu beth a adeiladodd y wefan. Mae gwefan a ddrafftiwyd gan offeryn AI, gan wirfoddolwr neu gan asiantaeth yn cario’r un ddyletswydd unwaith y byddwch chi’n ei chyhoeddi, felly nid a ddylid defnyddio AI yw’r cwestiwn, ond pwy sy’n profi’r hyn a greodd.

Mae adran 29 o’r Ddeddf yn dweud na chaiff darparwr gwasanaeth wahaniaethu yn erbyn rhywun sydd angen ei wasanaeth, a bod y ddyletswydd i wneud addasiadau rhesymol yn berthnasol i ddarparwyr gwasanaeth. Mae adran 20 yn esbonio beth mae’r ddyletswydd honno’n ei olygu: cymryd camau rhesymol i osgoi rhoi person anabl dan anfantais sylweddol, a lle mae’n ymwneud â gwybodaeth, mae’r camau hynny’n cynnwys ei darparu mewn fformat hygyrch.

Mae dau fanylyn yn bwysig i wefan. Mae Atodlen 2 yn dweud bod y ddyletswydd, ar gyfer gwasanaethau, yn ddyledus i bobl anabl yn gyffredinol, nid dim ond i un cwsmer penodol. Ac mae adran 20 yn dweud na chewch godi tâl ar berson anabl am gost yr addasiad.

Mae’r hyn sy’n rhesymol yn dibynnu ar y busnes, a dydy’r Ddeddf ddim yn gosod rhestr wirio. Y llinyn mesur ymarferol yw’r un y mae’r sector cyhoeddus yn ei ddefnyddio, WCAG 2.2 ar lefel AA. Mae busnes bach sy’n adeiladu iddo, ac sy’n cynnig ffordd arall o gael yr un wybodaeth i unrhyw un sy’n dal i gael trafferth, mewn sefyllfa llawer cryfach nag un na edrychodd erioed.

Mae’r rheoliadau’n berthnasol i gyrff yn y sector cyhoeddus. Mae rheoliad 3 yn eu diffinio fel y wladwriaeth, awdurdodau rhanbarthol neu leol, a “chyrff a lywodraethir gan gyfraith gyhoeddus”: cyrff a sefydlwyd i ddiwallu anghenion er budd cyffredinol, nid at ddiben masnachol, sy’n cael eu hariannu’n bennaf gan awdurdodau cyhoeddus, sy’n cael eu goruchwylio ganddyn nhw, neu sydd â bwrdd y mae mwy na’i hanner wedi ei benodi ganddyn nhw. Os nad yw eich statws yn glir, gwiriwch ef yn erbyn rheoliad 3 gyda’ch clerc neu’ch cynghorydd cyfreithiol yn hytrach na chymryd yn ganiataol eich bod y tu allan iddo.

Mae rheoliad 4 yn eithrio rhai. Mae sefydliadau anllywodraethol fel elusennau wedi eu heithrio oni bai bod eu gwasanaethau’n hanfodol i’r cyhoedd neu wedi eu bwriadu ar gyfer pobl anabl. Mae ysgolion a meithrinfeydd wedi eu heithrio ac eithrio eu swyddogaethau gweinyddol hanfodol ar-lein, fel ffurflen ar gyfer dewisiadau cinio ysgol, ac mae GOV.UK yn dweud bod angen datganiad hygyrchedd ar gorff sydd wedi ei eithrio’n rhannol hyd yn oed. Mae GOV.UK hefyd yn glir bod dyletswydd y Ddeddf Cydraddoldeb yn berthnasol i bob darparwr gwasanaeth beth bynnag.

Mae rheoliad 8 yn dweud beth sy’n rhaid i’r datganiad ei gynnwys: pa rannau o’r wefan sydd ddim yn hygyrch a pham, unrhyw ddewisiadau hygyrch eraill, ffurflen gyswllt ar gyfer rhoi gwybod am broblem neu ofyn am gynnwys sydd wedi ei eithrio, a dolen i’r drefn orfodi. Rhaid iddo fod mewn fformat hygyrch, ar wefan y corff, a chael ei adolygu’n rheolaidd. Mae GOV.UK yn cyhoeddi datganiad enghreifftiol i weithio ohono. Mae Gwasanaeth Digidol y Llywodraeth yn gwirio sampl o wefannau’r sector cyhoeddus bob blwyddyn, ac yng Nghymru y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol sy’n gorfodi’r gofyniad hygyrchedd.

Nodwch y safon yn y cais: rhaid i’r wefan fodloni WCAG 2.2 ar lefel AA. Wedyn profwch hi, oherwydd nid canlyniad yw cais. Mae GOV.UK yn rhestru’r methiannau cyffredin fel gwefannau sy’n anodd eu defnyddio ar ffôn neu gyda bysellfwrdd, ffurflenni PDF na all darllenydd sgrin eu darllen, a chyferbyniad lliw gwael. Gall offeryn AI greu pob un ohonyn nhw.

Cadwch lygad ar y dogfennau. I gorff cyhoeddus, mae rheoliad 4 yn eithrio ffeiliau swyddfa a gyhoeddwyd cyn 23 Medi 2018 oni bai bod eu hangen i ddefnyddio gwasanaeth; mae unrhyw beth a gyhoeddir nawr o fewn y rheolau. I bawb, bwydlen, rhestr brisiau neu ffurflen archebu ar ffurf PDF yw’r rhan sy’n methu’n aml. Cyhoeddwch nhw fel tudalennau gwe lle gallwch, ac os creodd offeryn AI ffeil PDF, gwiriwch ei bod yn cael ei darllen yn uchel yn y drefn gywir, gyda’i phenawdau a’i meysydd ffurflen wedi eu labelu.

Gall offeryn AI droi adroddiad prawf yn ddatganiad hygyrchedd clir mewn munudau. All e ddim ysgrifennu un gonest heb yr adroddiad. Mae GOV.UK yn dweud, os bydd y llywodraeth yn penderfynu bod datganiad corff cyhoeddus yn anghywir, y bydd yn cyhoeddi enw’r corff a chopi o’i phenderfyniad; ac mae’n dweud na ellir cyfrif diffyg amser neu wybodaeth pan fydd corff yn dadlau y byddai trwsiad yn “faich anghymesur”.

Dim ond i gyrff a enwir mewn rheoliadau a gymeradwywyd gan y Senedd, ac sydd wedyn wedi cael hysbysiad cydymffurfio gan Gomisiynydd y Gymraeg, y mae safonau’r Gymraeg yn berthnasol. Mae rhestr y Comisiynydd yn cynnwys cynghorau sir, parciau cenedlaethol a Gweinidogion Cymru, yr heddlu a’r gwasanaethau tân, prifysgolion a cholegau, a byrddau iechyd. Dydy cynghorau tref a chymuned ddim arni, na busnesau preifat chwaith. Ond nid yw dim safonau’n golygu dim dyletswydd: mae Deddf yr Iaith Gymraeg 1993 yn mynnu bod sefydliadau cyhoeddus sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn paratoi cynllun iaith Gymraeg, ac mae’r Comisiynydd yn dweud bod ganddyn nhw ddyletswydd statudol i gadw at ei ymrwymiadau. Chwiliwch am gynllun yn ogystal â hysbysiad cydymffurfio; pa un bynnag sydd gennych chi sy’n dweud beth sy’n rhaid i’ch gwefan ei wneud.

I gorff sydd â safonau, mae datganiad polisi rheoleiddiol y Comisiynydd ar AI yn nodi beth mae’n ei ddisgwyl. Profwch unrhyw system AI yn Gymraeg cyn ei defnyddio gyda’r cyhoedd. Peidiwch â chyhoeddi cyfieithiad AI heb adolygiad dynol. Mae sgwrsfot sy’n gwasanaethu yn Saesneg yn unig, neu sy’n dechrau yn Gymraeg ac wedyn yn dweud nad yw’n cefnogi’r iaith, yn enghraifft y Comisiynydd ei hun o ddarpariaeth sy’n methu.

I bawb arall, mae’r un cyngor yn arfer da, ac mae ein canllaw i greu gwefan Gymraeg gydag AI yn esbonio pwy all wirio’r Gymraeg. Un cyfyngiad sy’n werth ei wybod: ni all Helo Blod, gwasanaeth am ddim Llywodraeth Cymru, wirio deunydd y mae’n rhaid ei gyhoeddi yn Gymraeg er mwyn cydymffurfio â’r safonau neu â chynllun iaith Gymraeg statudol.

P’un a ydych chi’n comisiynu gwefan neu’n adeiladu un i gleient, nid y wefan yn unig yw’r peth defnyddiol i’w ddarparu. Mae’r dystiolaeth ei bod yn gweithio i bobl anabl yr un mor bwysig, mewn ffurf y gall rhywun ei chadw’n gyfredol ar ôl yr adeiladu.

Gofynnwch i’ch dylunydd, neu dywedwch wrth eich cleient, i ba safon mae’r wefan wedi ei hadeiladu, sut cafodd ei phrofi, a pha offer, gan gynnwys AI, a greodd pa rannau. Wedyn gwnewch yn siŵr bod y canlynol yn bodoli, a chytunwch pwy fydd yn edrych arnyn nhw eto ar ôl pob newid.