Oes rhaid i fy musnes gael gwefan Gymraeg yn ôl y gyfraith?

Mae Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 yn rhoi statws swyddogol i’r Gymraeg yng Nghymru. Mae hefyd yn dweud sut mae’r statws hwnnw’n cael effaith gyfreithiol: drwy gyfreithiau eraill, gan gynnwys y dyletswyddau a roddir ar gyrff penodol i ddefnyddio’r Gymraeg. Dydy statws swyddogol ar ei ben ei hun ddim yn mynnu bod pob busnes yn cyhoeddi yn Gymraeg.

Safonau’r Gymraeg yw’r dyletswyddau hynny. Mae adran 33 o’r Mesur yn dweud pwy y gellir ei gwneud yn ofynnol iddyn nhw gydymffurfio, drwy gyfeirio at restrau yn ei atodlenni, ac mae adran 44 yn dweud bod corff yn rhwym wrth safon pan fydd y Comisiynydd yn rhoi hysbysiad cydymffurfio iddo. Os nad yw eich busnes erioed wedi cael un, dydy’r safonau ddim yn berthnasol iddo.

Mae’r ddyletswydd iaith Gymraeg arall, cynllun iaith Gymraeg o dan Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993, ar gyfer sefydliadau cyhoeddus sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, nid ar gyfer busnesau preifat. Felly i siop, crefftwr neu lety gwyliau, penderfyniad busnes yw gwefan Gymraeg yn hytrach nag un cyfreithiol, ac mae gweddill y canllaw hwn yn ymwneud â gwneud y penderfyniad hwnnw’n dda.

Mae Atodlen 8 o’r Mesur yn enwi’r mathau o fusnes preifat y gellir dod â nhw o dan safonau: cyflenwyr nwy a thrydan trwyddedig, ymgymerwyr dŵr a charthffosiaeth yng Nghymru, swyddfeydd post a gwasanaethau post, telathrebu, gwasanaethau bysiau a threnau teithwyr, addysg a hyfforddiant a delir ag arian cyhoeddus, a’r gwasanaethau sy’n gysylltiedig â’r rhain i gyd.

Hyd yn oed wedyn, mae angen rheoliadau wedi eu cymeradwyo gan y Senedd ar gyfer y sector hwnnw, a hysbysiad cydymffurfio. Mae rhestr y Comisiynydd o’r rheoliadau a wnaed hyd yma yn cynnwys cwmnïau dŵr a charthffosiaeth. Dydy trydanwr bach neu gaffi ddim yn perthyn i’r un o’r categorïau hyn.

Mae un cofnod yn bwysicach i fusnesau bach na’r gweddill. Mae Atodlen 8 hefyd yn cynnwys busnesau sy’n darparu gwasanaethau i’r cyhoedd o dan gytundeb â Gweinidogion Cymru, ag adran o lywodraeth y DU neu â chyngor sir yng Nghymru. Os ydych chi’n darparu gwasanaeth cyhoeddus dan gontract, neu’n derbyn grant cyhoeddus, gall y Gymraeg ddod yn rhan o’r fargen. Mae’r Comisiynydd yn cyhoeddi canllaw ar gyfer yr union sefyllfa hon, ar ystyriaethau iaith Gymraeg wrth wneud cais am gontractau a grantiau: darllenwch eich contract cyn tybio eich bod yn rhydd ohoni.

Mae peidio â gorfod gwneud rhywbeth yn wahanol i beidio ag elwa ohono. Mae canllawiau’r Comisiynydd i fusnesau yn dweud bod ymchwil yn dangos bod y cyhoedd yn gwerthfawrogi gwasanaethau Cymraeg gan fusnesau ac elusennau, yn enwedig mewn marchnata a chyswllt uniongyrchol. Mae cwsmer sy’n gallu holi yn Gymraeg, a chael ateb, yn cofio hynny.

Mae hefyd y mater syml o gael eich canfod. Mae cwestiwn a ofynnir yn Gymraeg, i beiriant chwilio neu i gynorthwyydd, yn cael ei ateb o dudalennau a ysgrifennwyd yn Gymraeg. Mae ein canllaw i welededd AI gwefannau Cymraeg yn esbonio sut mae tudalen Gymraeg yn cael ei hadnabod fel un; yr unig bwynt yma yw nad oes gan wefan heb Gymraeg ddim i’r cwestiynau hynny ddod o hyd iddo.

Enghraifft ddychmygol: mae becws yn Llanrwst sydd â gwefan Saesneg yn unig yn ychwanegu un dudalen Gymraeg gyda’i oriau agor, beth mae’n ei bobi a sut i archebu, a llinell ar y dudalen gyswllt yn dweud bod croeso i gwsmeriaid ysgrifennu yn Gymraeg. Ni ofynnodd unrhyw gyfraith amdani, a chostiodd brynhawn a gwiriad gan siaradwr rhugl.

Does dim rhaid cyfieithu popeth ar unwaith, ac mae gwefan Gymraeg hanner gorffenedig yn waeth nag un fach, gyflawn. Dechreuwch gyda’r tudalennau y mae cwsmer yn gweithredu arnyn nhw: beth rydych chi’n ei wneud, ble rydych chi, pryd rydych chi ar agor, sut i gysylltu. Gwnewch yn siŵr bod y ffurflen gyswllt, ei negeseuon a’r e-bost ateb yn gweithio yn Gymraeg hefyd, neu dywedwch yn blaen y gall atebion ddod yn Saesneg.

Mae gwefan Gymraeg yn unig yn ddewis y mae rhai busnesau yn ei wneud, ac mae’n gweddu i gwsmeriaid sy’n siarad Cymraeg. Os ydych chi’n gwasanaethu ardal gymysg, dydy gwefan ddwyieithog ddim yn troi’r naill grŵp o gwsmeriaid na’r llall i ffwrdd. Y naill ffordd neu’r llall, cadwch y ffeithiau’n union yr un fath yn y ddwy iaith a’u newid gyda’i gilydd.

Mae model y Comisiynydd ei hun i fusnes yn ddefnyddiol yma. Wrth weithio tuag at y Cynnig Cymraeg, mae’r tîm Hybu yn helpu sefydliad i nodi o leiaf bum gwasanaeth Cymraeg allweddol, ac mae’n rhaid i’r cynnig adlewyrchu’n deg yr hyn sydd ar gael. Mae pum peth gonest, wedi eu dweud yn blaen, yn wefan gyntaf dda hefyd.

Mae gwasanaeth Helo Blod Llywodraeth Cymru, drwy Busnes Cymru, yn cyfieithu hyd at 500 gair y mis i’r Gymraeg am ddim, yn gwirio hyd at 1,000 o eiriau’r flwyddyn o Gymraeg rydych chi wedi ei hysgrifennu, ac yn rhoi cyngor. Ni all helpu gyda deunydd y mae’n rhaid ei gyhoeddi yn Gymraeg er mwyn cydymffurfio â safonau neu â chynllun iaith Gymraeg statudol, na gyda phrosiectau a ariennir yn gyhoeddus lle mae’r cyllid eisoes yn mynnu deunydd dwyieithog neu’n talu am gyfieithu.

Mae tîm Hybu y Comisiynydd yn gweithio gyda busnesau preifat ac elusennau ar Gynllun Datblygu’r Gymraeg. Gyda chynllun cryf, gall sefydliad gyflwyno ei Gynnig Cymraeg i gael cydnabyddiaeth swyddogol y Comisiynydd a defnyddio’r logo; mae’r Comisiynydd yn dweud bod dros 160 o sefydliadau wedi ei dderbyn. Dydy’r tudalennau a ddarllenwyd gennym ddim yn dweud a yw’r gefnogaeth yn costio unrhyw beth, felly holwch y tîm cyn dechrau.

Mae’r Comisiynydd hefyd yn cyhoeddi canllawiau ymarferol i fusnesau, gan gynnwys un ar ddylunio dwyieithog sy’n ymdrin â gwefannau. Mae’r asesiad am ddim ar y wefan hon yn gwirio a yw tudalen yn datgan ei hiaith ac yn enwi ei fersiwn arall, yn y naill iaith neu’r llall.